YÖNETİCİLER İÇİN FİNANSAL OKURYAZARLIK FİNANSIN DİLİ
1. İŞ HAYATINDA FİNANSAL OKURYAZARLIK
1.1. Satış gerçekten büyüdü mü?
Ciro artışı; fiyat, satış adedi, ürün karması ve enflasyon etkisine ayrılmalıdır.
Sorulması gereken sorular:
Reel büyüme değerlendirmesi:
Ciro artışı, enflasyon etkisinden ayrılarak incelenmelidir.
1.2. Brüt kâr neden değişti?
Brüt kâr tutarının yanında brüt kâr marjı da izlenmelidir.
Değişimin nedenleri:
1.3. Faaliyet kârı sürdürülebilir mi?
FAVÖK değerlendirilirken tek seferlik gelir ve giderlerin etkisi ayrıca ele alınmalıdır.
Amaç, şirketin ana faaliyetlerinden sürdürülebilir biçimde ne kadar kâr elde ettiğini anlamaktır.
1.4. Para kaç gün bağlı kalıyor?
Nakit çevrim süresi, tahsilat süresi, stokta kalma süresi ve ödeme süresiyle ilişkilidir.
Nakit çevrim süresi = Tahsilat süresi + Stok süresi − Ödeme süresi
Nakit çevrim süresi uzadıkça finansman ihtiyacı artabilir.
1.5. Kâr nakde dönüşüyor mu?
FAVÖK ile işletme sermayesindeki değişimler birlikte değerlendirilmelidir.
Kâr elde etmek, aynı tutarda nakit yaratıldığı anlamına gelmez.
1.6. Büyüme değer yaratıyor mu?
ROIC (yatırılan sermayenin getirisi) ile WACC (ağırlıklı ortalama sermaye maliyeti) karşılaştırılmalıdır.
ROIC > WACC olduğunda büyüme şirket değerini artırabilir.
Her ciro artışı şirket için değer yaratmaz.
1.7. Plan neden şaştı?
Bütçe ile gerçekleşen sonuç arasındaki farklar şu unsurlara ayrılmalıdır:
Yalnızca sonuç değil, sapmanın nedeni de yönetilmelidir.
1.8. Borç ödenebilir mi?
DSCR Borç ödeme karşılama oranı, faiz, vergi, amortisman ve yıpranma payı öncesi net karın (EBITDA) anapara ve faize bölünmesiyle hesaplanır. Bir şirketin finansal sağlığını ve borç kapasitesini değerlendirmeye yardımcı olur.
2. DEPARTMAN KARARLARININ FİNANSAL ETKİSİ
2.1. KDV şirketin kazancı değildir
Müşteriden alınan KDV, şirketin serbestçe harcayabileceği kazancı olarak değerlendirilmemelidir.
Devlete ödenecek tutar ayrıca takip edilmelidir.
2.2. Alış fiyatı toplam maliyet değildir
Bir ürünün maliyeti değerlendirilirken aşağıdaki unsurlar dikkate alınabilir:
Amaç, ürünün şirkete toplam maliyetini belirlemektir.
2.3. Sabit giderler satışa göre hemen değişmez
Kira, maaş ve abonelik gibi giderler satış hacmi azalsa bile devam edebilir.
Şirketin aylık zorunlu giderleri bilinmelidir.
2.4. Katkı payı neden önemlidir?
Satış fiyatından ürüne bağlı maliyetler çıkarılır.
Kalan katkı payı, şirketin genel giderlerini karşılamaya ve kâr oluşturmaya yardımcı olur.
2.5. Başa baş noktası
Toplam katkı payı sabit giderleri karşıladığında zarar sona erer.
Yönetimin cevaplaması gereken soru şudur:
Şirketin zarar etmemesi için en az kaç ürün satması gerekir?
2.6. Boş kapasitenin de maliyeti vardır
Çalışmayan makineler ve kullanılmayan ekipler de maliyet yaratabilir.
Kapasite kullanım oranı düzenli değerlendirilmelidir.
2.7. Üretmek mi, dışarıdan almak mı?
Karar yalnızca birim fiyat üzerinden verilmemelidir.
Şu unsurlar birlikte değerlendirilmelidir:
2.8. Dövizle alıp TL ile satmak risklidir
Döviz kuru yükseldiğinde maliyet artabilir. Satış fiyatı aynı kalırsa kârlılık düşebilir.
Şirketin kur değişimlerine karşı duyarlılığı analiz edilmelidir.
3. DEPARTMANLARIN ALDIĞI KARARLARIN SONUÇLARI
3.1. Ucuz almak her zaman kazanç değildir
Fazla alım;
Satın alma kararlarında toplam maliyet dikkate alınmalıdır.
3.2. Çok satış her zaman yüksek kâr değildir
Düşük fiyat, uzun vade ve iadeler kârlılığı azaltabilir.
Satış hacmi kadar satışın şirkete bıraktığı tutar da önemlidir.
3.3. Fazla üretim para bağlar
Satılmayacak ürünler için malzeme, işçilik ve enerji harcanması stok maliyetlerini artırabilir.
Üretim planı taleple uyumlu olmalıdır.
3.4. Hata ve fire maliyet yaratır
Bozuk ürünler;
3.5. Reklam satışa dönüşmelidir
Reklamın başarısı yalnızca beğeni sayısıyla ölçülmemelidir.
Gelen müşteri, gerçekleşen satış ve elde edilen kâr birlikte değerlendirilmelidir.
3.6. Projelerde ek iş ücretsiz değildir
Proje kapsamındaki her değişiklik süreyi, personel ihtiyacını ve maliyeti artırabilir.
Kapsam değişikliklerinin fiyatlandırmaya yansıtılması değerlendirilmelidir.
3.7. Büyük müşteri büyük risk olabilir
Satışların önemli bölümünün tek müşteriye bağlı olması, müşteri kaybı hâlinde şirketi zor durumda bırakabilir.
Alternatif müşteriler oluşturulmalıdır.
3.8. Ödeme tarihleri uyumlu olmalıdır
Müşteriler geç ödeme yaparken tedarikçilere erken ödeme yapılması nakit açığı yaratabilir.
Tahsilat ve ödeme vadeleri birlikte planlanmalıdır.
4. RAPORLARI KARARA DÖNÜŞTÜRMEK
4.1. Sipariş satış değildir
Sipariş alınması tek başına gelirin ve nakdin oluştuğu anlamına gelmez.
Şu aşamalar takip edilmelidir:
4.2. Ödenmemiş fatura da borçtur
Mal veya hizmet alınmışsa ödeme henüz yapılmasa bile gelecekte bir nakit çıkışı doğabilir.
Yaklaşan ödeme tarihleri nakit planına eklenmelidir.
4.3. Bütçenin bulunması harcama zorunluluğu yaratmaz
İhtiyaç ortadan kalkmışsa yalnızca bütçe ayrıldığı için harcama yapılmamalıdır.
Harcamanın hâlâ gerekli olup olmadığı değerlendirilmelidir.
4.4. Tahmin bütçenin kopyası değildir
Yıl sonu tahmini; gerçekleşen sonuçlar, yeni satış beklentileri, maliyetler ve riskler dikkate alınarak güncellenmelidir.
4.5. Tahsilat yalnızca finansın işi değildir
Müşteriyle iletişim kuran satış ekibi de ödeme sözlerini takip etmelidir.
Satış sürecinin başarıyla tamamlanması için tahsilatın gerçekleşmesi önemlidir.
4.6. Verilen sipariş gelecekteki harcamadır
Satın alma siparişi bugün ödenmese de şirketi gelecekteki bir yükümlülüğe sokabilir.
Bu nedenle siparişler nakit planında dikkate alınmalıdır.
4.7. Ucuz tasarruf pahalıya mal olabilir
Kaliteyi, teslimatı veya işin devamlılığını bozan bir maliyet azaltımı toplam maliyeti yükseltebilir.
Tasarruf kararlarının toplam sonucu iyileştirip iyileştirmediği incelenmelidir.
4.8. Rapor aksiyonla bitmelidir
Her raporda şu sorular cevaplanmalıdır:
5. KREDİ VE BORÇLANMA YÖNETİMİ
5.1. Kredi gelir değildir
Bankadan alınan kredi şirketin kazancı değildir.
Kredi; anapara, faiz ve masraflarla birlikte geri ödenmelidir.
5.2. Taksit kasadaki parayla ödenir
Şirketin kârlı görünmesi, kredi taksitlerini ödeyebileceğini tek başına göstermez.
Ödeme tarihinde yeterli nakit bulunmalıdır.
5.3. Ödemesiz dönem maliyetsiz dönem değildir
Kredinin taksit ödemesi başlamadan önce de faiz işleyebilir.
Bu durum ilk taksit tutarını etkileyebilir.
5.4. Teminatın da riski vardır
Kredi geri ödenemezse teminat olarak gösterilen taşınmaz, araç veya kefalet risk altına girebilir.
5.5. Faiz oranı toplam maliyet değildir
Kredi maliyetine aşağıdaki kalemler eklenebilir:
Toplam geri ödeme tutarı hesaplanmalıdır.
5.6. Kredi vadesi kullanım amacına uygun olmalıdır
Uzun süre kullanılacak bir yatırımın çok kısa vadeli krediyle finanse edilmesi nakit baskısı yaratabilir.
Yatırımın para üretme süresi ile kredi vadesi uyumlu olmalıdır.
5.7. Kredi limiti harcama hedefi değildir
Bankanın verdiği limitin tamamını kullanmak zorunlu değildir.
Gerçek finansman ihtiyacı belirlenmelidir.
5.8. Kredi kullanmadan önce sorulacak dört soru
6. YATIRIM KARARLARININ FİNANSAL ANALİZİ
6.1. Yatırım sadece satın alma fiyatından ibaret değildir
Toplam yatırım maliyetinde şu kalemler dikkate alınmalıdır:
6.2. Yatırımın getirisi açık olmalıdır
Yatırımın şirkete ne kazandıracağı belirlenmelidir.
Örneğin:
6.3. Yatırım ek nakit gerektirebilir
Yeni iş; stok, personel, reklam ve müşteri vadesi nedeniyle ilave finansman ihtiyacı doğurabilir.
İlk satış gerçekleşene kadar yeterli nakit bulunmalıdır.
6.4. Finansman yatırımla uyumlu olmalıdır
Yatırım henüz nakit üretmeden kredi taksitleri başlarsa şirketin nakit dengesi bozulabilir.
6.5. Kapasite ihtiyaçtan fazla olmamalıdır
Büyük makine almak daha fazla satış yapılacağını garanti etmez.
Yatırım kapasitesinin kullanılmasını sağlayacak yeterli talep bulunmalıdır.
6.6. Geri dönüş süresi hesaplanmalıdır
Yatırımın yaratacağı ilave nakdin, başlangıçta harcanan parayı kaç yılda karşılayacağı belirlenmelidir.
6.7. En iyi duruma göre karar verilmemelidir
Satışların düşmesi, maliyetlerin yükselmesi veya başlangıcın gecikmesi gibi olumsuz senaryolar değerlendirilmelidir.
6.8. Yatırım sonrası sonuç ölçülmelidir
Planlanan satış, tasarruf ve verimlilik kazanımlarının gerçekten gerçekleşip gerçekleşmediği takip edilmelidir.
7. RAKAMLARI DOĞRU OKUMAK VE YORUMLAMAK
7.1. Tutar tek başına bir şey söylemez
Bir milyon TL kârın iyi veya kötü olduğu; satışlara, bütçeye ve önceki dönemlere göre değerlendirilmelidir.
7.2. Tek aya bakarak karar verilmez
Bir ay iyi veya kötü sonuç verebilir.
Son altı veya on iki aylık eğilim incelenmelidir.
7.3. Oran ve tutar birlikte okunur
Kâr oranı artarken toplam kâr düşebilir.
Bu nedenle oranlar ve toplam tutarlar birlikte değerlendirilmelidir.
7.4. Ortalama sorunu gizleyebilir
Şirketin toplam sonucu iyi görünse bile bazı ürünler, müşteriler veya şubeler zarar ediyor olabilir.
Analizler gerektiğinde aşağıdaki düzeylerde yapılmalıdır:
7.5. Mevsim etkisi unutulmamalıdır
Yaz ve kış ayları ya da kampanyalı ve normal dönemler birbirinden farklı olabilir.
Karşılaştırmalar uygun dönemler arasında yapılmalıdır.
7.6. Bütçe sapmasının nedeni sorulmalıdır
Hedefin altında veya üstünde kalmak tek başına yeterli açıklama değildir.
Fiyat, miktar ve maliyet değişimleri incelenmelidir.
7.7. Gelecek dönemin riskleri değerlendirilmelidir
Bugünkü satışlar iyi olsa bile gelecek dönemde siparişler veya tahsilatlar düşebilir.
Önümüzdeki dönemin riskleri belirlenmeli ve gerekli aksiyonlar alınmalıdır.
7.8. Her rakam bir aksiyona bağlanmalıdır
Aksiyon Planı:
8. ŞİRKET PARASINI KORUMAK: FİNANSAL KONTROLLER
8.1. Her ödeme belgeye dayanmalıdır
Talep, sipariş, teslim ve fatura birbiriyle uyumlu olmalıdır.
8.2. Talep eden ile onaylayan ayrı olmalıdır
Aynı kişinin işlemi başlatıp tek başına onaylaması kontrol riskini artırabilir.
İkinci bir kişinin kontrolü sağlanmalıdır.
8.3. Fatura tek başına yeterli değildir
Mal veya hizmetin gerçekten alınıp alınmadığı kontrol edilmelidir.
Miktar, fiyat ve teslim kayıtları doğrulanmalıdır.
8.4. Banka hesap değişiklikleri doğrulanmalıdır
E-posta ile gönderilen yeni banka hesap bilgileri, bilinen bir telefon numarası üzerinden teyit edilmelidir.
8.5. Acil ödeme talimatları kontrol edilmelidir
Yönetici veya şirket sahibi adına gönderilen acele ödeme mesajlarının gerçekliği doğrulanmalıdır.
8.6. Avans belgesiz kapatılmamalıdır
Verilen avanslar, ilgili faturalar ve belgelerle kapatılmalıdır.
Kalan tutarlar takip edilmelidir.
8.7. Banka şifreleri paylaşılmamalıdır
Her kullanıcı kendi yetkisiyle işlem yapmalıdır.
İşlemi kimin gerçekleştirdiği izlenebilmelidir.
8.8. Kayıtlarla gerçek durum karşılaştırılmalıdır
Banka, kasa, stok ve borç kayıtları düzenli kontrol edilmelidir.
Amaç, muhasebe kayıtlarının fiilî durumla uyumlu olmasını sağlamaktır.
9. MÜŞTERİ VE SATIŞ KÂRLILIĞI
9.1. Ciro müşteri kârını göstermez
Yüksek satıştan indirimler, maliyetler ve hizmet giderleri düşüldükten sonra müşterinin şirkete bıraktığı tutar belirlenmelidir.
9.2. Ürünün etiket fiyatı kâr değildir
Satış fiyatından üretim veya alış maliyeti çıkarılmalıdır.
Kalan tutarın yeterli olup olmadığı değerlendirilmelidir.
9.3. Siparişin maliyeti farklı olabilir
Her sipariş için aşağıdaki maliyetler oluşabilir:
Bu maliyetlerin fiyatlamaya etkisi incelenmelidir.
9.4. Özel isteklerin bedeli hesaplanmalıdır
Farklı ambalaj, acil üretim veya özel teslimat ek maliyet yaratabilir.
Bu maliyetlerin müşteriye yansıtılıp yansıtılmadığı değerlendirilmelidir.
9.5. Uzun vade müşteri kârlılığını azaltabilir
Müşteri geç ödeme yaptığında şirket kendi nakdini kullanmak veya krediye başvurmak zorunda kalabilir.
Vade maliyeti de müşteri kârlılığı analizinde dikkate alınmalıdır.
9.6. Satış sonrası maliyetler ölçülmelidir
İade, tamir, değişim ve müşteri hizmetleri kârı azaltabilir.
Satış sonrası maliyetler takip edilmelidir.
9.7. Satış kanallarının kârlılığı farklıdır
Mağaza, bayi ve internet satışlarında komisyonlar ve diğer maliyetler değişebilir.
Hangi kanalın daha fazla katkı sağladığı belirlenmelidir.
9.8. Kârsız müşteriler için aksiyon alınmalıdır
Gerekirse:
10. BİLANÇOYU YÖNETİCİ GÖZÜYLE OKUMAK
10.1. Bilanço şirketin fotoğrafıdır
Bilanço, belirli bir tarihte şirketin varlıklarını ve kaynaklarını gösterir.
Temel sorular:
10.2. Varlıklar paranın nerede olduğunu gösterir
Para farklı şekillerde bulunabilir:
Bu varlıkların nakde dönüşme süreleri farklıdır.
10.3. Alacak, müşterideki paramızdır
Satış yapılmış ancak tahsilat gerçekleşmemiş olabilir.
Alacaklar için şu sorular cevaplanmalıdır:
10.4. Stok, rafta bekleyen paradır
Ürün satılana kadar şirketin nakdi stoklarda bağlı kalabilir.
Yavaş hareket eden ve eskiyen stoklar izlenmelidir.
10.5. Borçlar paranın kimden geldiğini gösterir
Kaynaklar arasında tedarikçilerden, bankalardan ve diğer kişilerden sağlanan finansman bulunabilir.
Borçların hangi tarihte ödeneceği takip edilmelidir.
10.6. Öz kaynak şirketin kendi kaynağıdır
Ortakların koyduğu sermaye ve şirkette bırakılan kârlar öz kaynakları oluşturur.
Şirketin ne ölçüde kendi kaynaklarıyla çalıştığı değerlendirilmelidir.
10.7. Kısa vadeli borçlar dikkatle izlenmelidir
Vadesi yaklaşan borçlar için yeterli nakit hazırlanmalıdır.
Nakit planı; tutar, vade ve ödeme tarihlerini içermelidir.
Bilanço için yönetici şu soruları sormalıdır:
Para nerede?
Ne kadar alacağımız var?
Ne kadar borcumuz var?
Borçlar ne zaman ödenecek?
11. GELİR TABLOSUNU YÖNETİCİ GÖZÜYLE OKUMAK
11.1. Gelir tablosu bir dönemi anlatır
Aylık veya yıllık satışları, giderleri ve oluşan kârı gösterir.
11.2. Net satış nasıl bulunur?
Toplam satışlardan indirimler ve iadeler çıkarılır.
Net satış = Toplam satış − İndirimler − İadeler
Bu tutar, şirketin ilgili dönemdeki net satışlarını gösterir.
11.3. Satılan ürünün maliyeti
Satılan malların üretilmesi veya satın alınması için katlanılan maliyetlerdir.
Ürünün maliyetinin satış fiyatını yeterince karşılayıp karşılamadığı değerlendirilmelidir.
11.4. Brüt kâr
Brüt kâr = Net satış − Satılan malın maliyeti
Brüt kâr, satışların ürün maliyetlerini karşıladıktan sonra bıraktığı tutardır.
11.5. Faaliyet giderleri
Personel, pazarlama, yönetim ve ofis giderleri faaliyet giderleri kapsamında izlenir.
Bu giderler şirketin faaliyetlerini sürdürmek için katlandığı maliyetlerdir.
11.6. Faaliyet kârı
Faaliyet kârı = Brüt kâr − Faaliyet giderleri
Bu tutar, şirketin ana faaliyetlerinin sonucunu değerlendirmeye yardımcı olur.
11.7. Finansman giderleri ve vergiler
Faiz, kur farkı ve vergiler gibi unsurların etkisiyle net sonuç değişir.
Gelir tablosu için yönetici şu soruları sormalıdır:
12. NAKİT AKIŞINI YÖNETMEK
12.1. Nakit akışı gerçek para hareketidir
Kasaya ve bankaya giren veya çıkan para izlenir.
Kâr ile nakit aynı şey değildir.
12.2. İşletme nakdi ana işten gelir
Müşterilerden tahsilat nakit girişi yaratır.
Tedarikçi, personel ve vergi ödemeleri ise nakit çıkışlarına neden olur.
Ana faaliyetlerin nakit üretip üretmediği takip edilmelidir.
12.3. Yatırım nakdi geleceğe harcanır
Makine, bina veya yazılım alımları nakit çıkışı yaratabilir.
Yatırımların nakit akışı üzerindeki etkisi ayrıca incelenmelidir.
12.4. Finansman nakit akışını etkiler
Kredi veya ortaklardan sağlanan kaynaklar nakit girişidir.
Borç anapara ve faiz ödemeleri ise nakit çıkışı yaratır.
12.5. Kâr ile nakit aynı olmayabilir
Vadeli satış kâr oluşturabilir ancak para henüz tahsil edilmemiş olabilir.
Bu nedenle kârın ne zaman nakde dönüşeceği takip edilmelidir.
12.6. Nakit artışının kaynağı önemlidir
Kasa ve banka bakiyesi;
Nakit artışının sürdürülebilir olup olmadığı incelenmelidir.
12.7. Dönem sonu nakdi hesaplanmalıdır
Dönem sonu nakit = Dönem başı nakit + Nakit girişleri − Nakit çıkışları
Hesaplanan tutar banka ve kasa kayıtlarıyla karşılaştırılmalıdır.
Nakit akışı için yönetici şunları sormalıdır.
13. ÜRETİM MALİYETİ VE PROJE KARARLARI
13.1. Üretim maliyeti üç aşamada izlenir
Üretim süreci genel olarak şu aşamalardan oluşur:
Ham madde → Yarı mamul → Mamul
Üretim boyunca para stoklarda bağlı kalabilir.
13.2. Üretilen mamul ile satılan mamul aynı değildir
Tamamlanan ürün mamul deposuna girer.
Satılmayan ürünün maliyeti, ilgili muhasebe ve maliyet hesaplamalarında stok olarak izlenebilir; satılan ürünün maliyeti ise satışla ilişkilendirilir.
13.3. Mamul maliyeti nelerden oluşur?
Temel üretim maliyetleri:
13.4. Sağlam ürünün birim maliyeti
Birim maliyet = Toplam üretim maliyeti / Sağlam üretilen miktar
Fire ve yeniden işleme, sağlam ürün başına maliyeti artırabilir.
13.5. Satılan malın maliyeti
Satılan malın maliyetini hesaplarken dönem başı ve dönem sonu mamul stokları ile dönem içinde üretilen mamuller dikkate alınır.
Genel yaklaşım:
Satılan mamul maliyeti = Dönem başı mamul stoku + Dönemde üretilen mamul maliyeti − Dönem sonu mamul stoku
13.6. Boş kapasite maliyeti artırabilir
Üretim azalsa bile kira, amortisman ve yönetici maaşı gibi bazı maliyetler devam eder.
Makine ve ekiplerin ne ölçüde kullanıldığı izlenmelidir.
13.7. Proje fiyatı yalnızca malzeme ve işçilik değildir
Proje maliyetleri hesaplanırken şu unsurlar da dikkate alınmalıdır:
Amaç, projeden gerçekte ne kadar kazanç kalacağını belirlemektir.
Proje için yönetici şunları sormalıdır.
14. MALİYET KARARLARI VE ALTERNATİF ANALİZİ
14.1. Kararda hangi maliyet kullanılır?
Karar nedeniyle gelecekte değişecek gelir ve giderler dikkate alınmalıdır.
Geçmişte gerçekleşmiş ve bugünkü kararla değişmeyecek maliyetler, karar analizinde ayrı değerlendirilir.
14.2. Batık maliyet karardan çıkarılmalıdır
Daha önce ödenmiş ve geri alınamayan para, tek başına bugünkü kararı belirlememelidir.
Karar, gelecekte oluşacak sonuçlara göre verilmelidir.
14.3. Özel sipariş alınmalı mı?
Boş kapasite varsa ek satışın getireceği katkı hesaplanabilir.
Ek katkı = Ek gelir − Ek maliyet
Ancak normal satışları olumsuz etkileme ihtimali ve tahsilat riski de incelenmelidir.
14.4. Fırsat maliyeti
Bir seçeneği seçtiğinizde vazgeçtiğiniz en iyi alternatifin sağlayacağı kazanç, fırsat maliyetidir.
Örneğin:
A işini seçmek yerine B işini seçmenin fırsat maliyeti, diğer koşullar aynı kabul edildiğinde 300.000 TL katkı sağlayabilecek alternatiften vazgeçmektir.
14.5. Üretmek mi, satın almak mı?
Üretim ve satın alma kararlarında aşağıdaki unsurlar karşılaştırılmalıdır:
Karardan etkilenmeyen sabit giderler yanlışlıkla iki kez hesaba katılmamalıdır.
14.6. Darboğazda hangi ürün önceliklidir?
Makine saati veya üretim kapasitesi sınırlıysa, kısıtlı kaynak başına katkı dikkate alınmalıdır.
Örneğin:
Bu örnekte diğer koşullar aynıysa A ürünü, darboğaz saati başına daha yüksek katkı sağlamaktadır.
14.7. Projeye girersek ne değişir?
Proje değerlendirmesinde aşağıdaki unsurlar birlikte hesaplanmalıdır:
14.8. Alternatifler karşılaştırılmalıdır
Yalnızca projeye girmenin sonucu değil, projeye girilmemesi hâlinde kaçırılacak fırsat da değerlendirilmelidir.
Karar, risk ve nakit dengesi gözetilerek verilmelidir.
15. ENFLASYON, FİNANSMAN VE TAHSİLAT RİSKİ
15.1. Ciro gerçekten büyüdü mü?
Fiyat artışı, satış miktarı artmış gibi görünebilir.
Ciro artışı değerlendirilirken enflasyon etkisi ayrıştırılmalıdır.
15.2. Enflasyon kâr marjını nerede eritiyor?
Satış fiyatı geç güncellenirken malzeme, ücret, enerji ve döviz kuru maliyetleri artabilir.
Satış fiyatı artışı maliyet artışının gerisinde kalırsa kâr marjı daralabilir.
15.3. Faiz gideri kârı azaltıyor mu?
Kredinin maliyeti yalnızca taksitten ibaret değildir.
Faiz, komisyon ve diğer finansman giderleri birlikte değerlendirilmelidir.
Faiz giderleri artarken faaliyet kârı aynı kalıyorsa finansal risk büyüyebilir.
15.4. Para kaç gün bağlı kalıyor?
Tahsilat ve stok sürelerinin uzaması finansman ihtiyacını artırabilir.
Müşteri vadeleri, stok yönetimi ve tedarikçi ödeme koşulları birlikte ele alınmalıdır.
15.5. Konkordato zinciri nasıl etkiler?
Bir müşterinin ödeme yapamaması, şirketin kendi tedarikçi ve banka ödemelerini de aksatabilir.
Tek bir müşteride biriken alacak tutarı ve müşteri yoğunlaşması takip edilmelidir.
15.6. Tahsilat riski önceden görülebilir
Aşağıdaki göstergeler birlikte izlenmelidir:
Müşteri limitleri ve teminatlar riske göre belirlenmelidir.
15.7. Kur ve vade aynı tabloda olmalıdır
Gelir TL, borç döviz cinsindeyse kur artışı borç yükünü artırabilir.
Para birimi ve vade uyumsuzluğu nakit riski yaratabilir.
15.8. On üç haftalık nakit planı yapılmalıdır
Nakit planında aşağıdaki olumsuz senaryolar test edilebilir:
Amaç, hangi hafta nakit açığı oluşabileceğini önceden belirlemektir.
16. BORÇ, LİKİDİTE VE NAKİT PLANI
16.1. On üç haftalık nakit planı her hafta yenilenmelidir
Nakit girişleri ve çıkışları haftalık olarak planlanmalı, gerçekleşen sonuçlar plana işlenmelidir.
Plan şu kalemleri içerebilir:
16.2. Tek ödeme takvimi kullanılmalıdır
Kredi, çek, senet, vergi, SGK ve tedarikçi vadeleri aynı tabloda izlenmelidir.
Büyük ödemeler son hafta fark edilmemelidir.
16.3. Finansman vadesi yatırımla uyumlu olmalıdır
Uzun süreli yatırımın sürekli yenilenen kısa vadeli kredilerle finanse edilmesi nakit baskısı yaratabilir.
Yatırımın nakit üretme süresi ile finansman vadesi karşılaştırılmalıdır.
16.4. Nakit şirket içinde korunmalıdır
Nakit sıkışıklığı dönemlerinde şu konular dikkatle değerlendirilmelidir:
Bu çıkışların şirketin ödeme gücünü nasıl etkilediği analiz edilmelidir.
16.5. Müşteri limitleri belirlenmelidir
Satış limitleri müşterinin ödeme geçmişi, teminatı ve toplam riski dikkate alınarak belirlenmelidir.
Limit aşıldığında yeni sevkiyatlar ayrıca onaylanmalıdır.
16.6. Kur ve faiz şokları önceden denenmelidir
Örneğin:
16.7. Erken uyarı göstergelerini izle
Birlikte görülen sinyaller ödeme riskinin büyüdüğünü gösterir.
16.8. Ödeme aksadıktan sonra değil, önce harekete geçilmelidir
Nakit açığı görüldüğünde banka ve alacaklılarla erken iletişim kurulmalıdır.
Vergi ve SGK tecili ile finansal yeniden yapılandırma seçenekleri, geçerli koşulları çerçevesinde uzmanlarla değerlendirilmelidir.
17. PROJE KÂRLILIĞI VE FİNANSMAN İHTİYACI
17.1. Müşteri ve gelir gerçek mi?
Proje gelirleri kesin kabul edilmeden önce aşağıdaki sorular sorulmalıdır:
17.2. Projenin gerçek maliyeti nedir?
Yalnızca malzeme ve işçilik değil, projeyle birlikte artacak diğer giderler de hesaplanmalıdır.
Bunlar arasında:
17.3. Projenin finansman ihtiyacı
Kârlı bir proje bile stok ve alacaklar nedeniyle nakit açığı yaratabilir.
Başlangıç finansman ihtiyacı hesaplanırken yatırım, stok, alacaklar ve tedarikçi vadeleri birlikte değerlendirilmelidir.
17.4. Alternatif maliyeti nedir?
Bu projeyi seçmek nedeniyle vazgeçilen en iyi işin katkısı da karar analizine dâhil edilmelidir.
En yüksek katkı sağlayan proje her zaman en iyi risk ve nakit dengesini sunmayabilir.
17.5. Kapasite ne kadar dolacak?
Makine, ekip ve yönetim zamanı projeye ayrıldığında başka işler etkilenebilir.
Şu unsurlar incelenmelidir:
17.6. Yatırım kendini geri ödüyor mu?
Projenin gelecekte yaratacağı nakit, bugün yapılacak yatırımla karşılaştırılmalıdır.
Değerlendirmede:
gibi ölçütler kullanılabilir.
Getirinin faiz, enflasyon ve riskleri karşılayıp karşılamadığı incelenmelidir.
17.7. Proje için farklı senaryolar oluşturulmalıdır.
Örneğin:
Bu durumda nakit, borç taksitleri ve kârın nasıl etkileneceği hesaplanmalıdır.
17.8. Gir, şartlı gir veya girme kararı
Proje başlamadan önce çıkış şartları belirlenmelidir.
18. BÜYÜME VE YATIRIMIN FİNANSMANI
18.1. Ne kadar para, ne için gerekli?
Büyüme için yalnızca para ihtiyacını belirtmek yeterli değildir.
Finansman ihtiyacı şu unsurlara ayrılmalıdır:
Gerekli tutar ve ihtiyaç tarihi belirlenmelidir.
18.2. Doğru finansman kaynağını seçmek
Her finansman kaynağının maliyeti ve yükümlülüğü farklıdır.
Kredi, yatırımcı, destek ve müşteri finansmanı gibi seçenekler karşılaştırılmalıdır.
18.3. Müşteri büyümeyi finansa edebilir mi?
Satışı nakit akışına uygun sözleşmeyle kur.
Finansman ihtiyacını azaltmak için aşağıdaki yöntemler değerlendirilebilir:
18.4. Yatırımcı nerede bulunur?
Olası finansman kaynakları arasında:
18.5. Kredi mi, yatırımcı mı?
Kredi:
Yatırımcı:
Karar verilirken şirketin nakit akışı ve ortaklığın sağlayacağı katkı değerlendirilmelidir.
18.6. Yatırımcıya hangi rakamlar gösterilmelidir?
Yatırımcıya yalnızca satış rakamları değil, şirketin iş modelinin ekonomik sonuçları da sunulmalıdır.
Önemli göstergeler:
18.7. Yatırımcıya işin çalıştığını kanıtlamak
Sunulan bilgiler, ürünün müşteriye ne kadar değer sağladığını ve şirketin bu değeri nasıl gelire dönüştürdüğünü göstermelidir.
Örneğin:
18.8. Gelen para nasıl değerlendirilir?
Finansman kaynağından gelen para ölçülebilir hedeflere göre kullanılmalıdır.
Örneğin:
Her harcama için hedef, bütçe ve sonuç belirlenmelidir.
19. SUNUMUN GENEL SONUÇLARI
Bu sunumun ana yaklaşımı, finansal tabloları yalnızca muhasebe kayıtları olarak değil, yönetim kararlarını destekleyen araçlar olarak kullanmaktır.
Öne çıkan yönetim ilkeleri şunlardır:
İyi çalışmalar,